Analiza jednego wiersza

Marek Czuku – Pisanie wiersza

Wiersz.
Gramatyka,
ortografia.
Wiersz.

Wgląd w lustro,
świat w cętki.
Kamienie.

Brudzenie palców,
czyszczenie czcionek
maszyny do myślenia.
Marzenie.

Liczba wersów
sumienia,
kolor i fakty,
zmyślone kraje.
Kreski.

Nowy wiersz
bez snu i tytułu.

Karanie wiersza.


Ryszard Wojtowicz

Analiza jednego wiersza

Rozważania Marka Czuku o sztuce poetyckiej w utworze Pisanie wiersza

Refleksja o istocie, funkcjonowaniu i znaczeniu dzieła literackiego towarzyszy sztuce pisania od zarania dziejów. Świadczy o tym niezliczona mnogość dzieł naukowych i utworów autotematycznych, w których pisarze dzielą się przemyśleniami na temat własnej, i nie tylko, twórczości literackiej.
Do nich dołączył też Marek Czuku – autor oryginalnego, nawiązującego do tradycji poezji awangardowej wiersza, opierającego się na luźnych i zarazem odległych skojarzeniach, zupełnie pozbawionego elementów opisowych. Zamiast typowej sytuacji lirycznej mamy do czynienia z emocjonalnym komentarzem o sposobie doznawania świata i jego obrazowania.
W tym utworze nie ma w ogóle czasowników. Zostały zastąpione rzeczownikami odsłownymi, związanymi znaczeniowo z aktem twórczym dzieła poetyckiego. Te pozornie oderwane wyrazy nadają wierszowi charakter lapidarnej technicznej notatki. Nie ma w nim zatem zdań ani fraz i zwrotów. Dominują wyrazy i wyrażenia będące równoważnikami zdań.
Składa się on z sześciu zwrotek, wyeksponowanych także graficznym rozczłonkowaniem utworu. Ukazują one kolejne etapy tworzenia wiersza, wyartykułowane za pomocą najprostszych, wymienionych wcześniej związków frazeologicznych.
Proces tworzenia, według autora, przebiega następująco:
– ustalanie formy utworu (Gramatyka, / ortografia),
– dobór jego tematyki (Wgląd w lustro),
– trud budowania tekstu (Brudzenie palców),
– nadanie mu wybranego kształtu (Liczba wersów / sumienia, / kolor i fakty),
– ostateczne wycyzelowanie szaty zewnętrznej (Nowy wiersz),
– czytelnicza recepcja wiersza i jego krytyczna analiza (Karanie wiersza).
Podmiot liryczny wprowadza automatyzmy zapisu, które znacznie odbiegają od normalnej komunikacji językowej. Mamy zatem do czynienia z pewnym konceptem poetyckim, który ma nie tylko zadziwić czytelnika oryginalnością wypowiedzi, ale też pełniej włączyć go w proces konkretyzacji dzieła.
Poeta zrywa ze stereotypami językowymi. Ten interesujący wiersz jest rozprawą o metodzie tworzenia poezji, o możliwościach i ograniczeniach sztuki poetyckiej, o roli poety, o transformowaniu jego, zazwyczaj bardzo złożonych, przeżyć do obiegu ogólnego.

[Ulotna Przestrzeń nr 1 (24) / 2006, s. 14-15]